Lễ hội Miếu Bà Chúa Xứ Núi Sam, hay còn gọi là Lễ hội Vía Bà, là một trong những lễ hội tín ngưỡng dân gian có quy mô lớn tại An Giang. Lễ hội được tổ chức hằng năm từ ngày 23 đến 27/4 âm lịch tại Miếu Bà Chúa Xứ Núi Sam, phường Vĩnh Tế, tỉnh An Giang, thu hút trên 2 triệu lượt khách hành hương.
Năm 2001, Lễ hội Vía Bà Chúa Xứ Núi Sam được Bộ Văn hóa – Thông tin và Tổng cục Du lịch Việt Nam công nhận là lễ hội cấp quốc gia. Đến năm 2024, lễ hội chính thức được UNESCO ghi danh vào Danh sách Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại.
Miếu Bà Chúa Xứ Núi Sam là điểm đến tâm linh nổi tiếng, thu hút đông đảo người dân và du khách đến dâng hương, chiêm bái mỗi năm. Ảnh: Báo ảnh Việt Nam
Gắn với những giá trị văn hóa, tín ngưỡng được lưu truyền qua nhiều thế hệ, lễ hội mở đầu với lễ phục hiện, rước tượng Bà từ trên đỉnh Núi Sam xuống miếu. Nghi lễ bắt đầu bằng Lễ Khai thủy (tẩm nước linh) và Đăng sơn (lên núi), sau đó là Thỉnh Thánh Mẫu và Dâng hương. Đội lễ tiếp tục rước kiệu Bà từ trên đỉnh núi xuống miếu trong không khí trang nghiêm, với sự tham gia của Ban Quản trị miếu, các bô lão, quan chức địa phương cùng hàng nghìn tín đồ, du khách trong và ngoài nước.
Sau khi rước tượng Bà về chân núi, các vị bô lão tổ chức sân khấu hóa, tái hiện truyền thuyết rước tượng và lập miếu thờ như xưa. Những nghi thức này góp phần tái hiện không gian tín ngưỡng và những câu chuyện gắn với Lễ hội Vía Bà Chúa Xứ Núi Sam.
Đêm 23/4 âm lịch diễn ra Lễ Tắm Bà, nghi thức tắm tượng Bà bằng nước ướp hoa. Nửa đêm 24/4, sau nghi thức dâng lễ áo mão và xin phép Bà, tượng Bà được tắm gội và mặc áo mới trong không khí trang trọng.
Ngày 25/4, lễ chính diễn ra với Lễ Thỉnh Sắc vào buổi chiều. Đây là nghi thức rước sắc, gồm bài vị của Thoại Ngọc Hầu và phu nhân cùng chức sắc làng, từ lăng Thoại Ngọc Hầu về miếu Bà. Đoàn rước có trống chiêng, lân sư rồng, cờ phướn và kiệu nghi trượng, tạo nên không khí trang nghiêm, long trọng.
Đêm 25 rạng sáng 26/4 diễn ra Lễ Túc Yết – Xây Chầu – Đại Bội, tương tự kỳ yên ở đình làng Nam Bộ. Nghi lễ có tế heo quay nguyên con, trống chiêng hộ pháp cùng bài văn tế ca ngợi công đức Bà và mời các vị thần linh cùng hiệp hưởng. Liền sau đó là hoạt động hát bội trong lễ hội.
Đến 4h sáng 27/4, Lễ Chánh Tế được tổ chức, tương tự lễ đoàn cả của đình làng. Chiều cùng ngày diễn ra Lễ Hồi Sắc, thực hiện nghi thức trả lại bài vị như ban đầu. Sau đó, lễ hội chính kết thúc, song nhiều khách vẫn tiếp tục đến chiêm bái trong những ngày 26 và 27/4 âm lịch.
Các hoạt động mang đậm nét văn hóa của bốn dân tộc Kinh, Chăm, Hoa, Khmer được tổ chức tại Lễ hội Miếu Bà Chúa Xứ Núi Sam. Ảnh: Báo ảnh Việt Nam
Song song với phần lễ, phần hội được tổ chức đan xen với nhiều hoạt động mang đậm nét văn hóa của bốn dân tộc Kinh, Chăm, Hoa, Khmer. Các hoạt động gồm tuần lễ văn hóa, thể thao, trò chơi dân gian và những chương trình trình diễn văn nghệ dân tộc, tạo nên không khí sôi động bên cạnh sự trang nghiêm của phần lễ.
Nhiều trò chơi dân gian được tổ chức trong dịp lễ hội như kéo co, thả diều nghệ thuật, trò chơi vận động liên hoàn, cờ tướng, đẩy gậy, chọi gà, cờ người… Các hoạt động văn hóa, nghệ thuật như múa lân sư rồng, múa mâm thao, múa bóng rỗi, múa đĩa chén cũng góp phần làm nên sắc màu riêng cho mùa lễ hội.
Với các nghi lễ truyền thống được tổ chức trang trọng cùng các hoạt động văn hóa, nghệ thuật và trò chơi dân gian phong phú, Lễ hội Miếu Bà Chúa Xứ Núi Sam trở thành một nét văn hóa đặc sắc của An Giang. Hằng năm, lễ hội thu hút hàng triệu người từ nhiều địa phương, đặc biệt là khu vực Đồng bằng sông Cửu Long và Đông Nam Bộ, về tham dự lễ, dâng hương và chiêm bái.
